İnme / Felç Kök Hücre ve Eksozom Tedavileri

İnme / Felç Kök Hücre ve Eksozom Tedavileri

İnme genellikle beyne kan sağlayan bir atardamarın kan pıhtısı veya plak tarafından tıkanmasıyla beyin kan akışının aniden kesilmesi sonucunda ortaya çıkar. Tıkanıklık giderilip, beyin kan akışı yeniden sağlanamazsa oksijen ve besin eksikliği hızla ciddi beyin hasarına veya ölüme neden olabilir. İnme, genellikle ve çoğu zaman da kalıcı fiziksel ve bilişsel hasarlara yol açar. Felç ise, inmenin en belirgin sonuçlarından biri olarak beyin veya omurilikteki sinir hasarına bağlı olarak ortaya çıkar ve vücudun belirli bölgelerinin hareket fonksiyonlarını kaybetmesine sebep olur. Felç, hareket fonksiyon kaybının yanı sıra, duyu kaybı, denge bozuklukları ve günlük yaşam aktivitelerinde zorluk gibi sorunlar yaratabilir. Bu durum, hastaların bağımsız yaşamlarını sürdürebilmelerini ciddi şekilde zorlaştırır.

İnsan beyninin kendini onarma kapasitesi çok sınırlıdır ve bu durum inme gibi beyin kan akışının kesilmesi sonrası beyindeki sinir hücrelerinin iyileşmesinde önemli zorluklar ortaya çıkarır. Son yıllarda kök hücre tedavisi, bilimsel çevrelerce kabul gören, inme ve felç sonrası iyileşme süreçlerinde umut verici bir seçenek olarak öne çıkmıştır. İnme sonrası kök hücre tedavisi felç nedeniyle hasar gören beyindeki sinir dokusunu onarmaya, sinir ve hareket fonksiyonlarını yeniden kazanmayı desteklemek için uygulanmaktadır. İnme, felç sonrası kök hücre tedavisi , hasar görmüş beyin bölgelerinin onarılması, beyindeki sinir hücrelerinin korunması veya yenilenmesi ve fonksiyonel iyileşmeyi sağlama potansiyeline sahip bir tedavi olarak görülmektedir. Son çok sayıda bilimsel çalışma inme / felç sonrası kök hücre tedavisi ‘nin etkili ve faydaĺı olabileceğini göstermiştir.

Beyindeki kan akışının bozulduğu atardamarın beslediği sinir bölgesi inme merkezinin çekirdeğini (infarkt alanı) oluşturur. İnmenin oluştuğu bu bölgenin etrafındaki sinir bölgesi fonksiyonel olarak bozulmuş ancak hala canlı olan dokudan oluşur. Bu nedenle, inme bölgesini sınırlayıp, çevresindeki halen canlı sinir hücrelerinin korunup, fonksiyonlarının devam etmesini sağlayabilmek için çok önemlidir. İnme sonrası kök hücre tedavisi inme nedeniyle beyinde oluşan infarkt alanının boyutunun küçülmesini sağlayıp, inme bölgesi etrafındaki sinir dokusunu kurtarıp, canlığının ve fonksiyonlarının korunmasında çok etkili olabilmektedir.

İnme kök hücre tedavisi beyinde sinir hücrelerini koruyucu, onarıcı ve geliştirici, yeni sinir bağlantıları kurulmasını artırıcı, yeni kılcal damar oluşumunu sağlayıcı, beyin dokusunda ödemi ve inflamasyonu önleyici etkiler göstererek beyin fonksiyonunun iyileşip, normalleşmesini sağlama potansiyeli göstermektedir. İnme nedeniyle kaybedilen sinir hücrelerinin ve hasarlı beyin dokusunun yenilenmesine ve onarımına yardımcı olmak için beyin dokusunda oluşan inflamasyonu azaltmak amacıyla kullanılır.  Kök hücrelerin beyindeki kan akışını iyileştirdiği, inflamasyonu azalttığı ve yeni kan damarlarının büyümesini teşvik ettiği, bunun da nörolojik fonksiyonların iyileşmesine yol açabileceği gösterilmiştir. İnme ve felç tedavisi amacıyla kök hücreleri kullanan tedavi yaklaşımları sinir dokusunu koruyucu (nöroprotektif) ve sinir hücrelerini onarıcı, yenileştirici (rejeneratif) faydaları nedeniyle çok önemli görülmektedir.

Beyindeki inme lezyonunun yeri (infarkt alanı), boyutu ve şiddeti ve felç başlangıcının zamanlaması da kök hücre tedavisinin etkinliğini etkilemekte önemlidir. İyileşme süreci yavaş olabilir ve tamamen iyileşmesi aylar hatta yıllar alabilir. Felç kök hücre tedavisi sinir dokusundaki iyileşmeyi desteklemeye, beyin dokusunun yeniden yapılandırılmasına ve işlevselliğinin artırılmasına da katkıda bulunur.

Kök hücre tedavilerinde yaşanan tıbbi gelişmelerle birlikte eksozom tedavisi de son zamanlarda gündeme gelen yenilikçi bir tedavi şeklidir. Eksozomlar kök hücrelerden salınırlar. Nano boyutta çok küçük sinyal kesecikler olup, hücreler arası iletişimde önemli bir rol oynarlar. Eksozomlar gittikleri hedef tedavi bölgesinde onarıcı, iyileştirici, tedavi edici etkiler göstererek hasarlı hücrelerin onarımında büyük bir rol oynarlar. Eksozomların nano boyutta çok küçük olması nedeniyle kan-beyin bariyerini kolaylıkla geçerek hasarlı beyin dokusuna ulaşabildiği, sinir dokusunun korunmasını sağlayabildiği, sinir dokususun onarımını ve yeni sinir hücrelerinin üretimini uyarma potansiyeline sahip olduğu ve kronik felçten iyileşmeye yardımcı olduğu gösterilmiştir. Bilimsel çalışmalar inme eksozom tedavisi yönteminin inmeden sonraki 24 saat içinde intravenöz uygulanmasının nörolojik fonksiyonları önemli ölçüde iyileştirebildiğini göstermektedir. Felç eksozom tedavisi beyin hasarını azaltma, nörolojik fonksiyonları iyileştirme ve felçten sonra beyin aktivitesinin normale dönmesini sağlayabilmesi açısından önemli görülmektedir.

İnme / felç sonrası ne tür bir tedavi uygulanacağı, tedavinin uygulama şekli ve protokolü tamamen hastanın durumuna göre ayarlanır her hasta için farklı protokol uygulanabilir. Kök hücre ile inme tedavisi genellikle damar yoluyla (intravenöz) verilirken aynı zamanda beyne giden damara da belli miktarda enjeksiyon tercih edilebilir. Eksozomların damar yoluyla (intravenöz) verilmesi mümkün iken, aynı zamanda burun içi sprey yöntemi ile ile burun siniri-beyin yolunu kullanarak etkili olarak da etkili olabileceği son yapılan bilimsel çalışmalarla gösterilmiştir.

Kök hücre ile felç tedavisi, inme sonrası beyin ve sinir dokusunda meydana gelen hasarı onarmak için uygulanan tıpta yeni geliştirilen yenilikçi bir tedavi yöntemdir. Kök hücre ile inme tedavisi yönteminin kullanımı hasarlı sinir hücrelerini onararak, yeni sinir bağlantılarının oluşumunu sağlayarak inme ve felç hastalarında fonksiyonel iyileşmeyi desteklediği, beyin hasarını azalttığı ve nörolojik fonksiyonları desteklediği gösterilmiştir. Kök hücre tedavisi, inme / felç nedeniyle beyinde hasar gören nöronları yenilemek, beyin hasarını azaltmak ve felçten sonra işlevsel iyileşmeyi teşvik etmekte etkili ve bir tedavi yöntemi olarak görülmektedir.

Kaynaklar:

1. Human Neural Stem Cell Therapy for Chronic Ischemic Stroke: Charting Progress from Laboratory to Patients. Sinden JD et al. Stem Cells Dev. 2017 Jul 1;26(13):933–947. doi: 10.1089/scd.2017.0009 
2. Routes and methods of neural stem cells injection in cerebral ischemia. Xing‐Yu Yang et al.  Ibrain. 2023 Aug 6;9(3):326–339. doi: 10.1002/ibra.12122 
3. Update on cell therapy for stroke. Cynthia L Kenmuir et al. Stroke Vasc Neurol 2017 May 22;2(2):59–64. doi: 10.1136/svn-2017-000070  

• Bu makale bilimsel çalışmaların sonuçlarından bilgilendirme amacı ile derlenmiş olup, herhangi bir tedavi önerisi ve tavsiyesinde bulunmamaktadır.